Κατανόηση της συμπεριφοράς
Η στοματική κοιλότητα αποτελεί ένα σημαντικό μέσο εξερεύνησης του κόσμου, καθώς παρέχει στο νευρικό σύστημα του παιδιού πλούσιες αισθητηριακές πληροφορίες. Από τη βρεφική ηλικία, τα παιδιά έρχονται σε επαφή με τα εξωτερικά ερεθίσματα φέρνοντας αντικείμενα στο στόμα τους. Μέσα από αυτή τη διαδικασία λαμβάνουν πληροφορίες σχετικά με την υφή, τη θερμοκρασία, το σχήμα και την αίσθηση πίεσης που προκαλούν τα αντικείμενα, γεγονός που συμβάλλει στην ανάπτυξη της αισθητηριακής επεξεργασίας.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, συμπεριφορές όπως το δάγκωμα δεν αποτελούν απλώς μια «ανεπιθύμητη συμπεριφορά», αλλά έναν τρόπο με τον οποίο το παιδί προσπαθεί να ικανοποιήσει μια αισθητηριακή ανάγκη, να ρυθμίσει την έντασή του, να εκφράσει μια δυσκολία. Όταν εστιάζουμε μόνο στη συμπεριφορά, συχνά χάνουμε το μήνυμα που προσπαθεί να μεταδώσει το παιδί. Όταν όμως αναγνωρίζουμε την ανάγκη πίσω από αυτήν, μπορούμε να παρέμβουμε πιο ουσιαστικά.
Πότε μπορεί να εμφανιστεί το δάγκωμα;
Το δάγκωμα εμφανίζεται συχνότερα σε στιγμές όπου υπάρχει δυσκολία στη ρύθμιση ή στην έκφραση, όπως:
- όταν απομακρύνεται η πιπίλα,
- σε καταστάσεις έντασης, άγχους, κόπωσης ή ανίας,
- όταν υπάρχει δυσκολία στη λεκτική έκφραση αναγκών ή συναισθημάτων.
Η παρατήρηση αυτών των στιγμών μάς βοηθά να κατανοήσουμε καλύτερα τι προηγείται και τι χρειάζεται το παιδί εκείνη τη στιγμή.
Τι μπορούμε να κάνουμε ως γονείς και φροντιστές
Η διαχείριση του δαγκώματος βασίζεται στη σταθερότητα, την κατανόηση και την καθοδήγηση.
✔ Δίνουμε σαφή και απλά μηνύματα
Χρησιμοποιούμε σύντομες, ξεκάθαρες φράσεις με ήρεμο τόνο:
«Δεν δαγκώνουμε», «Δεν δαγκώνουμε. Πονάει», «Τα δόντια είναι για να μασάμε».
✔ Προσφέρουμε εναλλακτικές λύσεις
Δεν μένουμε στο «όχι», αλλά δείχνουμε τι μπορεί να κάνει το παιδί εναλλακτικά: «Μπορείς να δαγκώσεις το μασητικό», «Μπορείς να δαγκώσεις αυτό το τραγανό σνακ».
✔ Αναγνωρίζουμε και λεκτικοποιούμε
Βοηθάμε το παιδί να κατανοήσει αυτό που του συμβαίνει: «Βλέπω ότι είσαι αναστατωμένος / ότι μάλλον κουράστηκες / ότι χρειάζεσαι βοήθεια. Ας βρούμε κάτι που μπορείς να δαγκώνεις».
✔ Χρησιμοποιούμε απλά νοήματα ή νεύματα
Συνοδεύουμε τον λόγο με κινήσεις, ώστε το μήνυμα να γίνεται πιο άμεσο και κατανοητό.
✔ Διατηρούμε ήρεμη και σταθερή στάση
Η έντονη αντίδραση ή η τιμωρία μπορεί να αυξήσει την ένταση. Αντίθετα, η σταθερότητα και ο ήρεμος τόνος βοηθούν το παιδί να αισθανθεί ασφάλεια.
✔ Παρατηρούμε μοτίβα
Δίνουμε προσοχή στο πότε και πώς εμφανίζεται το δάγκωμα (π.χ. πριν τι έχει προηγηθεί, αν υπάρχει πείνα, κόπωση ή αλλαγή στη ρουτίνα).
Όσο καλύτερα αναγνωρίζουμε τα μοτίβα, τόσο πιο εύκολα μπορούμε να προλάβουμε τη συμπεριφορά.
✔ Ενισχύουμε θετικά
Όταν το παιδί χρησιμοποιεί έναν πιο κατάλληλο τρόπο για να καλύψει την ανάγκη του, το ενισχύουμε άμεσα: «Μπράβο που χρησιμοποίησες το μασητικό σου». Η θετική ενίσχυση βοηθά στη σταδιακή υιοθέτηση νέων τρόπων.
Στρατηγικές αυτορρύθμισης
Μπορούμε να υποστηρίξουμε το παιδί να ρυθμίσει την έντασή του μέσα από καθημερινές πρακτικές:
- δίνουμε επιλογές ανάμεσα σε δύο ασφαλή αντικείμενα ή σνακ,
- κατευθύνουμε την προσοχή σε μια δραστηριότητα που γνωρίζουμε ότι του αρέσει,
- ενθαρρύνουμε δραστηριότητες όπως σπρώξιμο, τράβηγμα, μεταφορά αντικειμένων ή παιχνίδια πίεσης που βοηθούν το παιδί να ρυθμίσει την έντασή του.
Ασφαλείς επιλογές για στοματική διέγερση
Ενδεικτικές τροφές
- κριτσίνια
- κράκερ
- παξιμάδια
- μήλο
- καρότο
- αγγούρι
- μπισκότα
- μπάρες δημητριακών
- ρυζογκοφρέτες
- παχύρρευστα ροφήματα (όπως smoothies ή milkshakes) με καλαμάκι
Προτεινόμενα αντικείμενα και δραστηριότητες
- μασητικά παιχνίδια
- ειδικά σιλικονούχα ή πλαστικά αντικείμενα για δάγκωμα
- δραστηριότητες φυσήματος (σαπουνόφουσκες, σφυρίχτρες, ανεμόμυλοι, καλαμάκια)
- χρήση δόνησης (π.χ. ηλεκτρική οδοντόβουρτσα)
- παιχνίδια μίμησης κινήσεων του στόματος και της γλώσσας
Το δάγκωμα μπορεί να μας δυσκολεύει, όμως συχνά αποτελεί έναν τρόπο με τον οποίο το παιδί προσπαθεί να διαχειριστεί κάτι που ακόμη δεν μπορεί να εκφράσει διαφορετικά. Όσο περισσότερο εστιάζουμε στην κατανόηση της ανάγκης πίσω από τη συμπεριφορά και λιγότερο στην ίδια τη συμπεριφορά, τόσο πιο αποτελεσματικά μπορούμε να στηρίξουμε το παιδί. Με σταθερότητα, συνέπεια και κατάλληλες εναλλακτικές, το παιδί μπορεί σταδιακά να αναπτύξει πιο λειτουργικούς τρόπους έκφρασης και ρύθμισης.
ΤΟΜΕΑΣ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΚΕΜΥΛΟ
