Οργάνωση χώρου, χρόνου και δραστηριότητας

Κάθε δραστηριότητα έχει αρχή, μέση και τέλος. Προκειμένου να πραγματοποιηθεί η εκάστοτε δραστηριότητα, είναι απαραίτητο το παιδί:

  • να κατανοήσει τη δραστηριότητα
  • να χρησιμοποιήσει σωστά τον χώρο στον οποίο λαμβάνει χώρα
  • να αντιληφθεί και να οργανώσει σωστά τον χρόνο που απαιτείται για την ολοκλήρωσή της.

Ας δούμε τις κατευθυντήριες που θα βοηθήσουν προς αυτό τον στόχο:

Μείωση των ερεθισμάτων του περιβάλλοντος χώρου. Ο χώρος στον οποίο θα γίνει η όποια δραστηριότητα (π.χ. μελέτη, εκπαιδευτικά παιχνίδια) είναι σημαντικό να είναι ένα ήσυχο δωμάτιο με το γραφείο τοποθετημένο με τέτοιο τρόπο, ώστε το παιδί να «κοιτά» προς τον τοίχο όταν κάθεται. Έτσι, θα διευκολύνεται η συγκέντρωση της προσοχής του.

Είναι σημαντικό να ανιχνεύεται αν τα αντικείμενα που είναι πάνω στο γραφείο του παιδιού λειτουργούν διασπαστικά και να γίνεται μια συζήτηση μαζί του επί τούτου. Πάνω στην επιφάνεια εργασίας τοποθετούμε τα αντικείμενα που είναι απαραίτητα για τη μελέτη, ένα φωτιστικό γραφείου και ενδεχομένως ένα ρολόι (με μεγάλους ευδιάκριτους αριθμούς), ενώ -έπειτα από συμφωνία με το παιδί-  απομακρύνουμε όσα παιχνίδια, βιβλία ή διακοσμητικά δε λειτουργούν βοηθητικά ως προς την οργάνωση του.

Τα συρτάρια του παιδιού είναι ιδιαίτερα σημαντικό να έχουν εκ των προτέρων οργανωθεί και να υπάρχουν ετικέτες με το τι περιλαμβάνεται σε καθένα, ώστε το παιδί να μην χάνει χρόνο μέχρι να βρει τα απαραίτητα και να αποφεύγεται η χάωση.

Ιδιαίτερα βοηθητικό είναι να τοποθετηθεί κοντά στο γραφείο και εντός του οπτικού πεδίου του παιδιού ένα να μεγάλο πρόγραμμα -ενδεχομένως και οπτικοποιημένο- στο οποίο θα περιλαμβάνεται τόσο το σχολικό πρόγραμμα όσο και οι εξωσχολικές δραστηριότητες (π.χ. αθλητισμός, ξένες γλώσσες, stem), με σκοπό το παιδί αφενός να γνωρίζει τις δραστηριότητες κάθε ημέρας αφετέρου να αρχίσει να αποκτά αίσθηση χρόνου.

Αντίληψη του χώρου. Το παιδί είναι σημαντικό να έχει αντίληψη του χώρου τον οποίο χρειάζεται για κάθε δραστηριότητας ανάλογα με το είδος αυτής.

Για ορισμένα παιδιά είναι βοηθητικό ο χώρος για τη μελέτη να είναι διαφορετικός από τον χώρο για την ξεκούραση.

Για την ανάγνωση, τη γραφή και τα εκπαιδευτικά παιχνίδια το παιδί είναι καλό να κατανοήσει ότι μια σταθερή και επίπεδη επιφάνεια, θα το βοηθήσει να ανταποκριθεί επιτυχώς και ταχέως στο έργο του, ενώ για άλλου τύπου δραστηριότητα, όπως ένα παζλ δαπέδου ή μια μεγάλη κατασκευή, είναι βοηθητικό να επιλέξει το πάτωμα, και μάλιστα ίσως χρειαστεί να κάνει κάποιες παρεμβάσεις στον χώρο, όπως να μετακινήσει κάποια καρέκλα.

Αντίληψη του χρόνου. Η έννοια του χρόνου δεν είναι πάντα εύκολα αντιληπτή από τα παιδιά και αυτό ενδέχεται να τα δυσκολεύει.

Ένας σχεδιασμός του ημερησίου προγράμματος μελέτης, θα λειτουργούσε αποσυμφορητικά. Σε αυτόν το παιδί μπορεί να σημειώνει τα μαθήματα που έχει για την επόμενη ημέρα, τη σειρά αυτών των μαθημάτων-ξεκινώντας από τα πιο εύκολα ή τα πιο δύσκολα αναλόγως με το τι είναι περισσότερο λειτουργικό για το ίδιο-  και τα διαλλείματα που θα κάνει.

Κάποια παιδιά οργανώνονται καλύτερα όταν ορίζεται εκ των προτέρων το τέλος του χρόνου που έχει οριστεί για κάθε διάστημα με τη χρήση ξυπνητηριού ή χρονοδιακόπτη. Για άλλα παιδιά μπορεί κάτι τέτοιο να μην είναι αποδοτικό, καθώς η πίεση του χρόνου ενδέχεται να κάνει το παιδί να επικεντρώνεται στον χρόνο και όχι στο μαθησιακό έργο. Σε κάθε περίπτωση πειραματιζόμαστε και επιλέγουμε ό,τι είναι πιο λειτουργικό για κάθε παιδί.

Τα εκ των προτέρων καθορισμένα διαλείμματα είναι σημαντικό να είναι σύντομα και να τηρούνται. Συνήθως ανά 20-30 λεπτά μελέτης προτείνονται 5 λεπτά διάλειμμα. Και πάλι σημειώνουμε ότι κάθε παιδί είναι διαφορετικό και έχει τις δικές του ανάγκες τις οποίες λαμβάνουμε υπόψη, οπότε επιλέγουμε τον χρόνο που του ταιριάζει -χωρίς βέβαια αυτό να γίνεται χαοτικό.

Η χρήση των οθονών είναι σημαντικό να είναι περιορισμένη και η αξιοποίηση των μέσων τεχνολογίας για τις εργασίες να είναι ελεγχόμενη. Στη σημερινή εποχή είναι ουτοπικό να ζητούμε από τα παιδιά να απέχουν εντελώς από τις οθόνες. Εξάλλου, τα παιδιά βλέπουν τους ενήλικες συνεχώς να εργάζονται μπροστά σε μια οθόνη. Είναι όμως σημαντικό να εξηγούμε πότε και για πόσο χρόνο μπορεί το παιδί να αξιοποιήσει την τεχνολογία προς όφελός του.

Κατανόηση και δόμηση της δραστηριότητας. Προκειμένου να κατανοήσει το παιδί μια δραστηριότητα είναι απαραίτητο ο ενήλικας να το βοηθήσει να οργανωθεί. Δεν μπορούμε να έχουμε την απαίτηση από ένα παιδί να οργανωθεί μόνο και μόνο επειδή του το επικοινωνήσαμε λεκτικά. Είναι απαραίτητο να αφιερώσουμε ικανό χρόνο στο παιδί και να του υποδείξουμε τι αναμένουμε από εκείνο δίνοντας πρακτικά παραδείγματα στην αρχή και έπειτα σταδιακά ενισχύοντάς το και βοηθώντας το κινητικά ή λεκτικά. Ανάλογα με τις ανάγκες κάθε παιδιού μπορούμε να γίνουμε περισσότερο ή λιγότερο κατευθυντικοί. Αν το παιδί χρειάζεται περισσότερη ενίσχυση μπορούμε να ξεκινήσουμε με συγκεκριμένες φράσεις, όπως «Πρώτα βγάζουμε τα βιβλία από την τσάντα». Συνεχίζουμε περιγράφοντας με απλό τρόπο και ανάλογα με την ηλικία του παιδιού την γενική δομή της δραστηριότητας, όπως «Μετά θα επιλέξουμε τα μαθήματα που έχεις για αύριο». Όταν βεβαιωθούμε ότι το παιδί έχει κατανοήσει τη διαδικασία, αφήνουμε το παιδί να αυτενεργήσει, παρατηρούμε και επεμβαίνουμε μόνο όταν μας χρειαστεί.

 Ο απώτερος στόχος είναι το παιδί να μάθει να εργάζεται μόνο του.  Σημειώνεται με ιδιαίτερη έμφαση ότι αυτή η διαδικασία είναι χρονοβόρα και μαθαίνεται σταδιακά. Δεν μπορούμε να αναμένουμε από ένα παιδί να μάθει να αυτενεργεί μόλις του το δείξουμε. Θα επανερχόμαστε υποστηρικτικά για ένα ικανό χρονικό διάστημα μέχρις ότου το παιδί μας δείξει ότι δεν μας χρειάζεται πλέον.

Ορισμένα παιδιά βρίσκουν βοηθητικό το να δημιουργούν δύο στοίβες με βιβλία και τετράδια: μια αριστερά τους για τα φυλλάδια, τις εργασίες, τα τετράδια, τα βιβλία που πρέπει να γραφούν και μία στα δεξιά για όσες εργασίες έχουν ήδη ολοκληρωθεί. Με τον τρόπο αυτό το παιδί είναι σε θέση να οργανωθεί και να οπτικοποιήσει την ποσότητα των εργασιών που έχει να κάνει και αυτών που έχει ήδη ολοκληρώσει.

Πέραν της μελέτης, στην καθημερινή ζωή το παιδί μπορεί να κάνει πολλές δραστηριότητες ακολουθώντας την παραπάνω διαδικασία που το βοηθά να κατανοήσει τον  χώρο και τον χρόνο που αυτές απαιτούν, όπως το να φτιάξει ένα τοστ, να στρώσει το κρεβάτι του, να απλώσει ρούχα, να τακτοποιήσει το δωμάτιό του. Φυσικά παραμένουμε πάντα υποστηρικτικά κοντά στο παιδί και εξηγούμε χρησιμοποιώντας χρονικές λέξεις, όπως «στην αρχή-μετά/ύστερα-στο τέλος», και συζητώντας μαζί του για τον τρόπο, τον χρόνο και τον λόγο που χρειάζεται για να γίνει το καθετί, μέχρι σταδιακά να ανεξαρτητοποιηθεί.

Τέλος, σημειώνουμε ότι η συνεργασία μεταξύ των γονέων και των ειδικών που πλαισιώνουν το παιδί είναι ιδιαιτέρως σημαντική, προκειμένου να επιλυθούν τυχόν απορίες και να δοθούν περαιτέρω διευκρινίσεις.

Ευγενία Χειλαδάκη                                                                                                                                    

Εργοθεραπεύτρια

Υπεύθυνη Τομέα Εργοθεραπείας ΚΕΜΥΛΟ

Ειδικός Υποστηρικτικής Τεχνολογίας

Μέλος Δ.Σ ΕΕΕΥΤ

΄Ελλενα Πλακίδα Βανδώρου

Επιστημονική Υπεύθυνη ΚΕΜΥΛΟ

Ειδικός Παιδαγωγός

ΜSc Ψυχολογίας

ΜSc Ειδικής Αγωγής

Μετεκπαίδευση στις Μαθησιακές Δυσκολίες

Μετεκπαίδευση στις Νευροαναπτυξιακές

& Αισθητηριακές Διαταραχές

Leave a comment