Ομάδες κοινωνικών δεξιοτήτων παιδιών σχολικής ηλικίας


Τι είναι οι κοινωνικές δεξιότητες και γιατί είναι σημαντικές;

Οι κοινωνικές δεξιότητες είναι οι δεξιότητες που χρησιμοποιούμε καθημερινά για να αλληλεπιδρούμε με τους άλλους και αφορούν στη λεκτική και στη μη λεκτική επικοινωνία (χειρονομίες, εκφράσεις προσώπου, γλώσσα σώματος).

Όταν ένα παιδί έχει καλές κοινωνικές δεξιότητες, γνωρίζει πώς να συμπεριφέρεται σε κοινωνικές καταστάσεις και κατανοεί τόσο γραπτούς όσο και υπόδηλους κανόνες κατά την επικοινωνία, με αποτέλεσμα να βιώνει θετικές αλληλεπιδράσεις με τους ομήλικους.

Τι είναι οι ομάδες κοινωνικών δεξιοτήτων;

Οι ομάδες κοινωνικών δεξιοτήτων είναι μικρές ομάδες  αποτελούμενες  από 2 έως 8 παιδιά που βρίσκονται στο ίδιο αναπτυξιακό στάδιο ή μοιράζονται κοινή ή συμπληρωματική στοχοθεσία.  Οι ομάδες συντονίζονται από μια ψυχοπαιδαγωγό και μια ψυχολόγο οι οποίες συνοδεύουν τα παιδιά καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας «χτισίματος» της αλληλεπίδρασης με τους συνομηλίκους μέσω της ανάπτυξης σχετικών δεξιοτήτων.

Πώς λειτουργούν οι ομάδες κοινωνικών δεξιοτήτων;

Οι συντονίστριες των ομάδων καθοδηγούν τα παιδιά μέσω δραστηριοτήτων προκειμένου να αποκτήσουν τις δεξιότητες που χρειάζονται για να αντιμετωπίσουν οποιαδήποτε κοινωνική πρόκληση. Στις συναντήσεις τα παιδιά έχουν την ευκαιρία να εμπλακούν σε ποικίλες ομαδικές δραστηριότητες, να παίξουν ρόλους, να μπουν στη θέση του άλλου και να λάβουν ανατροφοδότηση για την προσπάθειά τους. Χρησιμοποιούνται ποικίλες μέθοδοι, όπως παιχνίδι ρόλων, μίμηση, κοινωνικές ιστορίες, δημιουργία εικονογραφημένων ιστοριών (comic strip conversations), οπτικοποιημένο πρόγραμμα, επιλεγμένα επιτραπέζια, ψυχοκινητικές δραστηριότητες, θεματολογικές συζητήσεις, ελεύθερες συζητήσεις κ.α.

Πώς μπορούμε να καταλάβουμε εάν το παιδί έχει δυσκολία στις κοινωνικές δεξιότητες;

Εάν ένα παιδί έχει δυσκολίες στις κοινωνικές δεξιότητες ίσως:

  • δεν έχει σταθερή βλεμματική επαφή,
  • διακόπτει συχνά τον συνομιλητή του,
  • δεν κατανοεί την γλώσσα του σώματος,
  • δεν τηρεί τις κοινωνικές συμβάσεις (π.χ. στέκεται πολύ κοντά/μακριά από το άλλο άτομο),
  • δε χρησιμοποιεί κοινωνικά αναμενόμενες φράσεις επικοινωνίας (π.χ. παρακαλώ, ευχαριστώ, καλημέρα, αντίο),
  • δυσκολεύεται να ξεκινήσει και να ολοκληρώσει μια συνομιλία,
  • δυσκολεύεται να τηρήσει το θέμα συζήτησης,
  • τείνει να μιλά για θέματα δικού του ενδιαφέροντος,
  • δείχνει ελάχιστο ενδιαφέρον στα λεγόμενα του συνομιλητή,
  • δυσκολεύεται να κατανοήσει αστεία, ιδιωματισμούς, μεταφορές, σαρκασμό, ειρωνεία και γενικά μη κυριολεκτικές πληροφορίες,
  • δεν δείχνει ενσυναίσθηση κ.α.

Ποια παιδιά μπορούν να ωφεληθούν από τις ομάδες κοινωνικών δεξιοτήτων;

Οι ομάδες κοινωνικών δεξιοτήτων είναι ιδιαίτερα χρήσιμες για τα παιδιά  που δεν αναπτύσσουν κοινωνικές δεξιότητες με τον ρυθμό των συνομηλίκων τους, όπως:

  • παιδιά με ΔΕΠ-Υ που μπορεί να είναι πολύ ενεργητικά και να εκφράζονται κυρίως σωματικά στο παιχνίδι τους,
  • παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες που έχουν χαμηλή αυτοπεποίθηση και δυσκολεύονται στο να προσεγγίσουν συνομηλίκους,
  • παιδιά στο φάσμα του αυτισμού και δυσκολεύονται με τις κοινωνικές συμβάσεις (διατήρηση βλεμματικής επαφής, διατήρηση του θέματος συζήτησης, πρωτοβουλία διαλόγου),
  • παιδιά που έχουν χάσει την κοινωνική τους δυναμικότητα λόγω του εγκλεισμού κατά τη διάρκεια της πανδημίας,
  • παιδιά που αντιμετωπίζουν συμπεριφορικές δυσκολίες, αδυνατούν να διαχειριστούν το συναίσθημά τους, βιώνουν άγχος κατά τις κοινωνικές συναναστροφές και δυσκολεύονται να κάνουν νέους φίλους ή να επιλύσουν τις συγκρούσεις με τους συνομηλίκους.

Ποιες είναι οι δεξιότητες-στόχοι των ομάδων κοινωνικών δεξιοτήτων;

Οι δεξιότητες-στόχοι των ομάδων κοινωνικών δεξιοτήτων είναι αυτές που προάγουν την αλληλεπίδραση και την επικοινωνία, όπως χαιρετισμός, έναρξη συνομιλίας, κατάλληλη ανταπόκριση, διατήρηση του θέματος συζήτησης, ανταλλαγή πληροφοριών, κατανόηση κοινωνικών ενδείξεων, διατήρηση οπτικής επαφής, ερμηνεία της γλώσσας του σώματος και των εκφράσεων του προσώπου, κατανόηση αστείων και μεταφορικών φράσεων, κατανόηση της οπτικής του συνομιλητή, πρωτοβουλία έναρξης παιχνιδιού, συμμετοχή στην ομάδα ως ισότιμος παίκτης, ακολουθία οδηγιών, παραμονή στο έργο, οικοδόμηση εμπιστοσύνης με τους συνομηλίκους, αντιμετώπιση πιθανής αντιπαράθεσης κ.α.

Ποια είναι η διάρκεια και η συχνότητα  των συναντήσεων;

Οι συναντήσεις της ομάδας παιδιών σχολικής ηλικίας πραγματοποιούνται κάθε Σάββατο 09.30 π.μ. – 11.00 μ.μ. (90 λεπτά).

Πώς ενημερώνονται οι γονείς για την εξέλιξη των παιδιών;

Εάν ο γονέας/κηδεμόνας έχει κάποια απορία ή χρειάζεται επιπλέον πληροφορίες πραγματοποιείται τηλεφωνική ενημέρωση κατόπιν ραντεβού με τις υπεύθυνες του προγράμματος.

Πόσο συχνά πρέπει να πηγαίνει το παιδί στις ομάδες;

Η συνεπής παρουσία του παιδιού στις ομάδες κοινωνικών δεξιοτήτων αποτελεί βασικό παράγοντα για την αποτελεσματικότητά του προγράμματος.  Η απουσία για μεγάλο χρονικό διάστημα οδηγεί σε αποδυνάμωση της σχέσης με την ομάδα και σε υπαναχώρηση των δεξιοτήτων.

Η ημέρα και η ώρα των ομάδων είναι σταθερή και δεν τροποποιείται σε περίπτωση καθυστερημένης προσέλευσης ούτε αναπληρώνεται σε περίπτωση απουσίας.

 

Υπεύθυνες Προγράμματος

Μαρία Γκουγκούμη

Ειδική Παιδαγωγός

Msc Προαγωγή Ψυχικής Υγείας & Πρόληψης Ψυχικών Διαταραχών, Μετεκπαίδευση στην Ειδική Αγωγή

Ακαδημαϊκή Συνεργάτιδα του Mediterranean College

 

Κατερίνα Ρουφογάλη

Ψυχολόγος

Πάντειο Πανεπιστήμιο

MSc Σχολικής Ψυχολογίας, ΕΚΠΑ

Μετεκπαίδευση στη Σεξουαλική Διαπαιδαγώγηση

Εξειδίκευση στη Γνωσιακή – Συμπεριφορική θεραπεία παιδιών και εφήβων