Ομάδες κοινωνικών δεξιοτήτων εφήβων


Τι είναι οι κοινωνικές δεξιότητες και γιατί είναι σημαντικές;

Οι κοινωνικές δεξιότητες είναι οι δεξιότητες που χρησιμοποιούμε καθημερινά για να αλληλεπιδρούμε με τους άλλους και αφορούν στη λεκτική και στη μη λεκτική επικοινωνία (χειρονομίες, εκφράσεις προσώπου, γλώσσα σώματος).

Όταν ένας έφηβος έχει καλές κοινωνικές δεξιότητες, γνωρίζει πώς να συμπεριφέρεται σε κοινωνικές καταστάσεις και κατανοεί τόσο γραπτούς όσο και υπόδηλους κανόνες κατά την επικοινωνία, με αποτέλεσμα να βιώνει θετικές αλληλεπιδράσεις με τους ομήλικους.

Τι είναι οι ομάδες κοινωνικών δεξιοτήτων για εφήβους;

Οι ομάδες κοινωνικών δεξιοτήτων είναι μικρές ομάδες  αποτελούμενες  από 2 έως 8 εφήβους που βρίσκονται στο ίδιο αναπτυξιακό στάδιο ή μοιράζονται κοινή ή συμπληρωματική στοχοθεσία.

Οι ομάδες συντονίζονται από μια ψυχοπαιδαγωγό και μια ψυχολόγο οι οποίες συνοδεύουν τους εφήβους καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας «χτισίματος» της αλληλεπίδρασης με τους συνομηλίκους μέσω της ανάπτυξης σχετικών δεξιοτήτων.

Η εφηβεία αποτελεί μια κρίσιμη μεταβατική περίοδο ανάμεσα στην παιδική και ώριμη ηλικία. Στη ζωή του εφήβου συμβαίνουν αλλαγές σε σωματικό, συναισθηματικό και κοινωνικό επίπεδο, στις οποίες καλείται να προσαρμοστεί. Η ομάδα εξασφαλίζει ένα πλαίσιο ασφάλειας και εμπιστοσύνης, μέσα στο οποίο ο έφηβος θα έχει την ευκαιρία να εκφραστεί ελεύθερα μέσα σε ένα περιβάλλον αποδοχής και ενσυναίσθησης, να έρθει σε επαφή με συνομηλίκους, να ακούσει και να ακουστεί, να ανταλλάξει απόψεις, σκέψεις και αγωνίες. Η ομάδα αποσκοπεί να λειτουργήσει ως υποστηρικτικό πλαίσιο που θα συντροφεύσει τον έφηβο στην πορεία προς την ενηλικίωση και στην αναζήτηση της ταυτότητας του.

Πώς λειτουργούν οι ομάδες κοινωνικών δεξιοτήτων;

Οι συντονίστριες των ομάδων καθοδηγούν τους εφήβους μέσω δραστηριοτήτων προκειμένου να αποκτήσουν τις δεξιότητες που χρειάζονται για να αντιμετωπίσουν οποιαδήποτε κοινωνική πρόκληση. Στις συναντήσεις οι έφηβοι έχουν την ευκαιρία να εμπλακούν σε ποικίλες ομαδικές δραστηριότητες, να παίξουν ρόλους, να μπουν στη θέση του άλλου και να λάβουν ανατροφοδότηση για την προσπάθειά τους. Χρησιμοποιούνται ποικίλες μέθοδοι, όπως παιχνίδι ρόλων, μίμηση, κοινωνικές ιστορίες, δημιουργία εικονογραφημένων ιστοριών (comic strip conversations), οπτικοποιημένο πρόγραμμα, επιλεγμένα επιτραπέζια, ψυχοκινητικές δραστηριότητες, θεματολογικές συζητήσεις, ελεύθερες συζητήσεις κ.α.

Πώς μπορούμε να καταλάβουμε εάν ο έφηβος έχει δυσκολία στις κοινωνικές δεξιότητες;

Εάν ο έφηβος έχει δυσκολίες στις κοινωνικές δεξιότητες ίσως:

  • δεν έχει σταθερή βλεμματική επαφή,
  • διακόπτει συχνά τον συνομιλητή του,
  • δεν κατανοεί την γλώσσα του σώματος,
  • δεν τηρεί τις κοινωνικές συμβάσεις (π.χ. στέκεται πολύ κοντά/μακριά από το άλλο άτομο),
  • δε χρησιμοποιεί κοινωνικά αναμενόμενες φράσεις επικοινωνίας (π.χ. παρακαλώ, ευχαριστώ, καλημέρα, αντίο),
  • δυσκολεύεται να ξεκινήσει και να ολοκληρώσει μια συνομιλία,
  • δυσκολεύεται να τηρήσει το θέμα συζήτησης,
  • τείνει να μιλά για θέματα δικού του ενδιαφέροντος,
  • δείχνει ελάχιστο ενδιαφέρον στα λεγόμενα του συνομιλητή,
  • δυσκολεύεται να κατανοήσει αστεία, ιδιωματισμούς, μεταφορές, σαρκασμό, ειρωνεία και γενικά μη κυριολεκτικές πληροφορίες,
  • δεν δείχνει ενσυναίσθηση κ.α.

Ποιοι έφηβοι μπορούν να ωφεληθούν από τις ομάδες κοινωνικών δεξιοτήτων;

Οι ομάδες κοινωνικών δεξιοτήτων είναι ιδιαίτερα χρήσιμες για τους εφήβους  που δεν αναπτύσσουν κοινωνικές δεξιότητες με τον ρυθμό των συνομηλίκων τους, όπως:

  • εφήβους με ΔΕΠ-Υ που μπορεί να είναι πολύ ενεργητικοί και να εκφράζονται κυρίως σωματικά στην αλληλεπίδρασή τους,
  • εφήβους με μαθησιακές δυσκολίες που έχουν χαμηλή αυτοπεποίθηση και δυσκολεύονται στο να προσεγγίσουν συνομηλίκους,
  • εφήβους στο φάσμα του αυτισμού που δυσκολεύονται με τις κοινωνικές συμβάσεις (διατήρηση βλεμματικής επαφής, διατήρηση του θέματος συζήτησης, πρωτοβουλία διαλόγου),
  • εφήβους που έχουν χάσει την κοινωνική τους δυναμικότητα λόγω του εγκλεισμού κατά τη διάρκεια της πανδημίας,
  • εφήβους που αντιμετωπίζουν συμπεριφορικές δυσκολίες, αδυνατούν να διαχειριστούν το συναίσθημά τους, βιώνουν άγχος κατά τις κοινωνικές συναναστροφές και δυσκολεύονται να κάνουν νέους φίλους ή να επιλύσουν τις συγκρούσεις με τους συνομηλίκους.

Ποιος είναι ο στόχος των ομάδων κοινωνικών δεξιοτήτων για εφήβους;

Οι συναντήσεις των ομάδων κοινωνικών δεξιοτήτων για εφήβους έχουν στόχο να βοηθήσουν τους εφήβους στη διαδικασία διαμόρφωσης ταυτότητας αλλά και στη σύνδεση με τους άλλους (ενήλικες, συνομηλίκους) με πιο ώριμους τρόπους. Η ομάδα δημιουργεί ένα πλαίσιο εμπιστοσύνης, ασφάλειας και στήριξης, μέσα στο οποίο οι έφηβοι μπορούν να εκφραστούν για όλα όσα τους προβληματίζουν.

Ποιες είναι οι δεξιότητες-στόχοι των ομάδων κοινωνικών δεξιοτήτων;

Οι δεξιότητες-στόχοι των κοινωνικών ομάδων είναι αυτές που προάγουν την αλληλεπίδραση και την επικοινωνία, όπως χαιρετισμός, έναρξη συνομιλίας, κατάλληλη ανταπόκριση, διατήρηση του θέματος συζήτησης, ανταλλαγή πληροφοριών, κατανόηση κοινωνικών ενδείξεων, διατήρηση οπτικής επαφής, ερμηνεία της γλώσσας του σώματος και των εκφράσεων του προσώπου, κατανόηση αστείων και μεταφορικών φράσεων, κατανόηση της οπτικής του συνομιλητή, πρωτοβουλία έναρξης παιχνιδιού, συμμετοχή στην ομάδα ως ισότιμος παίκτης, ακολουθία οδηγιών, παραμονή στο έργο, οικοδόμηση εμπιστοσύνης με τους συνομηλίκους, αντιμετώπιση πιθανής αντιπαράθεσης κ.α.

Ενδεικτικά θέματα που γίνονται αντικείμενο διαπραγμάτευσης στην ομάδα:

  • Εκφράζω τα συναισθήματα και τις σκέψεις μου σεβόμενος τον άλλο.
  • Αντιμετωπίζω έντονες συναισθηματικές καταστάσεις (άγχος, φόβο) που μου δημιουργεί η επαφή με συνομήλικους.
  • Αντιλαμβάνομαι την οπτική του άλλου.
  • Ανταποκρίνομαι με ενσυναίσθηση.
  • Μαθαίνω να συνυπάρχω και να συνεργάζομαι.
  • Αναπτύσσω νέες δεξιότητες επικοινωνίας.
  • Συζητώ θέματα που με προβληματίζουν λαμβάνοντας υπόψη τον συνομιλητή.
  • Αξιοποιώ τις διαφωνίες/συγκρούσεις αναζητώντας δημιουργικές λύσεις.
  • Αντιμετωπίζω με ευελιξία τις αλλαγές που προκύπτουν.
  • Δημιουργώ σχέσεις βασισμένες στην εμπιστοσύνη και στο σεβασμό.
  • Έχω το θάρρος της γνώμης μου.
  • Μπορώ να συνεργάζομαι με τους άλλους για να πετύχω κοινούς στόχους.

Ποια είναι η διάρκεια και η συχνότητα  των συναντήσεων;

Οι συναντήσεις της ομάδας εφήβων σχολικής ηλικίας πραγματοποιούνται κάθε Σάββατο 11.00 π.μ.- 12.30 μ.μ. (90 λεπτά).

Πώς ενημερώνονται οι γονείς για την εξέλιξη των εφήβων;

Εάν ο γονέας/κηδεμόνας έχει κάποια απορία ή χρειάζεται επιπλέον πληροφορίες πραγματοποιείται τηλεφωνική ενημέρωση κατόπιν ραντεβού με τις υπεύθυνες του προγράμματος. Πάρα ταύτα, είναι απαραίτητο να σημειωθεί ότι η εμπιστευτικότητα είναι ιδιαίτερα σημαντική για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης ανάμεσα στους παιδαγωγούς και στους εφήβους της ομάδας και όσα λέγονται εντός του πλαισίου της ομάδας είναι εμπιστευτικά.

Πόσο συχνά πρέπει να παρίσταται το παιδί στις ομάδες;

Η συνεπής παρουσία του εφήβου στις ομάδες αποτελεί βασικό παράγοντα για την αποτελεσματικότητά του προγράμματος.  Η απουσία για μεγάλο χρονικό διάστημα οδηγεί σε αποδυνάμωση της σχέσης με την ομάδα και σε υπαναχώρηση των δεξιοτήτων.

Η ημέρα και η ώρα των ομάδων είναι σταθερή και δεν τροποποιείται σε περίπτωση καθυστερημένης προσέλευσης ούτε αναπληρώνεται σε περίπτωση απουσίας.

 

Υπεύθυνες Προγράμματος

Μαρία Γκουγκούμη

Ειδική Παιδαγωγός

Msc Προαγωγή Ψυχικής Υγείας & Πρόληψης Ψυχικών Διαταραχών, Μετεκπαίδευση στην Ειδική Αγωγή

Ακαδημαϊκή Συνεργάτιδα του Mediterranean College

 

Κατερίνα Ρουφογάλη

Ψυχολόγος

Πάντειο Πανεπιστήμιο

MSc Σχολικής Ψυχολογίας, ΕΚΠΑ

Μετεκπαίδευση στη Σεξουαλική Διαπαιδαγώγηση

Εξειδίκευση στη Γνωσιακή – Συμπεριφορική θεραπεία παιδιών και εφήβων