Ειδική Γλωσσική Διαταραχή (SLI)

Ο όρος Ειδική Γλωσσική Διαταραχή (ΕΓΔ) χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια διαταραχή στην κατάκτηση της γλώσσας που παρουσιάζεται με τη μορφή καθυστέρησης ή δυσλειτουργίας ή και των δύο μαζί. Η ΕΓΔ δε συνοδεύεται από άλλες διαταραχές, όπως νοητική καθυστέρηση, αυτισμός, νευρολογικές ή ψυχολογικές διαταραχές (Rapin&Allen, 1983).

Στη βιβλιογραφία συναντώνται πολλές διαφορετικές ονομασίες για την ΕΓΔ όπως:

  • Ειδική Αναπτυξιακή Διαταραχή της ομιλίας και της γλώσσας
  • Αναπτυξιακή Δυσφασία
  • Παιδική Δυσφασία
  • Καθυστέρηση Λόγου και Ομιλίας
  • Αναπτυξιακή διαταραχή λόγου αντιληπτικού και εκφραστικού τύπου

Η έκταση της γλωσσικής διαταραχής, οι γλωσσικοί τομείς (φωνολογία, σημασιολογία, πραγματολογία) και τα επίπεδα του λόγου (έκφραση, κατανόηση) μπορεί να διαφέρουν σημαντικά μεταξύ ατόμων με ΕΓΔ. Ωστόσο, μορφοσυντακτικές δυσκολίες, κυρίως όσον αφορά τις λειτουργικές λέξεις και μορφήματα που πραγματώνουν αριθμό, πρόσωπο, χρόνο και πτώση,έχουν διαπιστωθεί στα περισσότερα παιδιά με ΕΓΔ.

Μορφές ΕΓΔ

  • Στη διεθνή βιβλιογραφία, όπου απαντάται συχνά ο όρος “δυσφασία”, προτείνεται η διάκρισή της σε Εκφραστικού και Αντιληπτικού Τύπου. Η Εκφραστικού Τύπου χαρακτηρίζεται από μειωμένη ικανότητα στη δόμηση της λεκτικής έκφρασης και στη σωστή εκφορά της φωνητικά, ενώ η Αντιληπτικού Τύπου αφορά στη μειωμένη ικανότητα στην αντίληψη και κατανόηση του λόγου.
  • Σύμφωνα πάλι με την διεθνή βιβλιογραφία, η “δυσφασία” χωρίζεται στις εκ γενετής παιδικές αφασίες -όπου η εγκεφαλική βλάβη δημιουργείται κατά τη διάρκεια ή μετά τη γέννηση του παιδιού εμποδίζοντας την απόκτηση του λόγου από το παιδί, και στις επίκτητες παιδικές αφασίες -όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται αφού έχει αποκτηθεί ο λόγος του παιδιού.

Χαρακτηριστικά της ΕΓΔ

  • Το παιδί παρουσιάζει σοβαρές δυσκολίες όσον αφορά στην εκφραστική ικανότητα. Δυσκολεύεται να “μεταφέρει” τις σκέψεις του σε λέξεις
  • Το επίπεδο της ομιλίας του δεν είναι αντίστοιχο της χρονολογικής του ηλικίας
  • Παρουσιάζονται έντονες δυσκολίες στην άρθρωση

Γλωσσικά Χαρακτηριστικά στην ΕΓΔ

Στα παιδιά με ΕΓΔ η μορφολογία είναι σημαντικά διαταραγμένη. Πιο συγκεκριμένα, τα παιδιά συναντούν δυσκολίες με:

  • Τη χρήση των άρθρων
  • Τις καταλήξεις ονομάτων και ρημάτων
  • Το χρόνο των προτάσεων -σχεδόν πάντα χρησιμοποιείται ενεστώτας.

Η συντακτική δομή είναι απλοποιημένη:

  • Παραλείπονται σύνδεσμοι και αντωνυμίες
  • Είναι μειωμένη η χρήση ερωτηματικών προτάσεων
  • Πολλές φορές οι λέξεις τοποθετούνται σε τυχαία σειρά στην πρόταση
  • Η δομή περιορίζεται σε Υποκείμενο- Ρήμα- Αντικείμενο

Σε φωνολογικό επίπεδο:

  • Εμφανίζουν αντικαταστάσεις, παραλείψεις και αντιμεταθέσεις φωνημάτων
  • Τις περισσότερες φορές καθυστερούν να αρθρώσουν σωστά όλους του φθόγγους –συνήθως αυτός είναι ο κυριότερος λόγος που οι γονείς απευθύνονται σε λογοθεραπευτή

Στο πραγματολογικό επίπεδο

  • Δεν λαμβάνουν πρωτοβουλίες για έναρξη διαλόγου
  • Δυσκολεύονται να διατηρήσουν ένα θέμα συζήτησης ή να μεταβούν ομαλά σε ένα καινούργιο θέμα
  • Οι απαντήσεις τους είναι πολλές φορές εκτός θέματος
  • Δεν προβαίνουν σε αυτοδιορθώσεις ή χρησιμοποιούν πολύ πρώιμους μηχανισμούς αποσαφήνισης του λόγου, όπως επανάληψη αντί για παράφραση
  • Δε χρησιμοποιούν ερωτήσεις
  • Δε χρησιμοποιούν όρους ευγενείας

Σε σοβαρές μορφές της Ειδικής Γλωσσικής Διαταραχής παρατηρείται και ηχολαλία.

Μη γλωσσικά χαρακτηριστικά της ΕΓΔ

  • Το συμβολικό παιχνίδι είναι κατώτερο της χρονολογικής ηλικίας του παιδιού
  • Μειωμένη ικανότητα προσοχής και συγκέντρωσης
  • Έντονες δυσκολίες στη βραχύχρονη μνήμη
  • Αργές κινητικές απαντήσεις και γενική κινητική αδεξιότητα

Η έγκαιρη αναγνώριση των δυσκολιών είναι πολύ σημαντική αφού εκτός από τη μαθησιακή ικανότητα, η ΕΓΔ μπορεί να επηρεάσει και άλλους τομείς. Σύμφωνα με έρευνες, μεγάλο ποσοστό παιδιών με ΕΓΔ εμφανίζουν δυσκολίες συμπεριφοράς σε τριπλάσια συχνότητα σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό. Έχοντας ως δεδομένο ότι κάθε παιδί είναι μοναδικό και ότι το πρόγραμμα παρέμβασης είναι πλήρως εξατομικευμένο, οι δυσκολίες του παιδιού μπορούν να βελτιωθούν αισθητά ή/και να εξαλειφθούν.

Αρσενίου Έλενα

Λογοθεραπεύτρια

 

Βιβλιογραφία

  • Rapin, I., & Allen, D. (1983). Developmental language disorders: nosologic considerations. In U. Kirk (Ed.), Neuropsychology of language, reading, and spelling (pp. 155–184). NewYork: AcademicPress
  •