Συµπεριληπτική Εκπαίδευση (Inclusive Education)

Συμπεριληπτική εκπαίδευση είναι η ένταξη και οι φοίτηση μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες σε σχολεία γενικής αγωγής.

Στη βιβλιογραφία δεν υπάρχει καθολικά αποδεκτή μετάφραση του όρου «inclusive education», οπότε στα ελληνικά έχει αποδοθεί ως «ένταξη» «ενσωμάτωση», «συνεκπαίδευση», «ενιαία εκπαίδευση» και «συµπεριληπτική εκπαίδευση». Όποιος όρος και αν υιοθετηθεί, η βασική φιλοσοφία παραμένει η ίδια: συνεκπαίδευση όλων των ατόμων, ανεξαρτήτως φυλής, εθνικότητας, αναπηρίας, φύλου, σεξουαλικού προσανατολισμού, γλώσσας, κοινωνικό-οικονομικού υπόβαθρου και άλλων χαρακτηριστικών που συνιστούν μια ταυτότητα που μπορεί να γίνει αντιληπτή ως «διαφορετική».

Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει προσπάθειες προς την κατεύθυνση της άρσης των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Η συµπεριληπτική εκπαίδευση δεν αφορά απλώς στην «μετακίνηση» ενός παιδιού µε ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στο γενικό σχολείο, αλλά αφορά κυρίως στις συνθήκες εκπαίδευσής του, καθώς η βασική αρχή είναι η αποδοχή. Αποτελεί διαδικασία κατά την οποία όλα τα παιδιά, ανεξαρτήτως δυσκολιών και αναγκών, συμμετέχουν στο ίδιο παιδαγωγικό πλαίσιο. Πρόκειται για εκπαιδευτική στρατηγική που αντιμετωπίζει την όποια διαφορετικότητα και τα αίτια περιθωριοποίησης μέσω της εκπαίδευσης. Γίνεται δηλαδή λόγος για ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο τα παιδιά θα μπορούν να αναπτυχθούν ανάλογα µε τις δικές τους ικανότητες, το δυναμικό και τις κλίσεις τους.

Η συµπεριληπτική εκπαίδευση είναι σημαντικό να ιδωθεί σε σχέση µε το ευρύτερο πολιτικοκοινωνικό πλαίσιο, καθώς εκτείνεται πέραν της αναδιοργάνωσης των εκπαιδευτικών θεσµών και αποτελεί θέμα κοινωνικής δικαιοσύνης και ανθρώπινων δικαιωμάτων.

Η σύλληψη της έννοιας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αποτελεί έναν ηθικό τρόπο προσέγγισης των κοινών στοιχείων όλων των ανθρώπων, ανεξαρτήτως ιδιαιτεροτήτων. Παρότι επίσημα γίνεται λόγος για τα ανθρώπινα δικαιώματα από το 1948 με τη «Σύμβαση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων», στην πραγματικότητα δεν τα καρπώνονται όλοι πλήρως. Και μπορεί ο νόμος να αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση, δε διαθέτει όμως την ισχύ να επιβάλει στην κοινωνία την αποδοχή και τον σεβασμό στη διαφορετικότητα. Πάρα ταύτα, η ανάγκη να αναγνωριστούν τα δικαιώματα όλων είναι επιτακτική, προκειμένου να επιτευχθεί κοινωνική δικαιοσύνη.

Η έννοια της κοινωνικής δικαιοσύνης είναι πολυσύνθετη, βασίζεται σε φιλοσοφικές, πολιτικές, ηθικές και νομολογιακές αντιλήψεις περί δικαίου και θέτει ως απώτερο στόχο την ισότιμη αυτοεξέλιξη όλων των μελών. Στο βαθμό που η εκπαίδευση αποτελεί κοινωνικό αγαθό, η πρόσβαση σε αυτή είναι πολιτικό ζήτημα. Έτσι, η συμπεριληπτική εκπαίδευση, υιοθετώντας τη φιλοσοφία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της κοινωνικής δικαιοσύνης, επικεντρώνεται στην επίδραση διαφορετικών ανθρώπων και περιβαλλόντων στη ζωή του μαθητή, με σκοπό να μετουσιωθεί η εκπαίδευση σε θετική εμπειρία για όλους, κατά την οποία η ισότητα και η διαφορετικότητα θα αποτελούν θεσπισμένες πρακτικές, ώστε να ικανοποιούνται οι ανάγκες όλων των μαθητών και να μεγιστοποιηθεί η συμμετοχή όλων των ατόμων στην εκπαίδευση και κατ’ επέκταση στην κοινωνία, με ελαχιστοποίηση των πρακτικών αποκλεισμού.

Να σημειωθεί με έμφαση ότι δε γίνεται λόγος μόνο για μια εκπαίδευση στην οποία όλοι θα έχουν πρόσβαση και η διαφορετικότητα κάθε παιδιού θα είναι απλώς ανεκτή, αλλά για επί της ουσίας σεβασμό των ιδιαιτεροτήτων και κυρίως για εμπλουτισμό της εκπαίδευσης με τις όποιες ιδιαιτερότητες.

Στην Ελλάδα με τους νόμους 1566/1985, 2817/2000 και 3699/2008 έχει υιοθετηθεί μία πολιτική σχεδιασμένη με στόχο την εκπαίδευση όλων των μαθητών, που βασίζεται στη Συνθήκη του Μάαστριχτ, στους Κανόνες του ΟΗΕ για Παροχή Ίσων Ευκαιριών, στα ψηφίσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για παροχή ίσων εκπαιδευτικών ευκαιριών και στη Διακήρυξη της Σαλαμάνκα.

Ο Ν3699/2008 «Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση ατόμων με αναπηρία ή με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες» θέτει γενικούς στόχους -ανάπτυξη προσωπικότητάς, αυτόνομη συμμετοχή σε οικογενειακή, επαγγελματική, κοινωνική και πολιτισμική ζωή- και ειδικούς στόχους -ολόπλευρη και αρμονική ανάπτυξη της προσωπικότητας των μαθητών με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, βελτίωση και αξιοποίηση των δυνατοτήτων και δεξιοτήτων, ώστε να καταστεί δυνατή η ένταξη/επανένταξή τους στο γενικό σχολείο, όπου και όταν αυτό είναι δυνατόν, η ένταξη στην κοινωνική ζωή, στην επαγγελματική δραστηριότητα και στην αλληλοαποδοχή, η αρμονική συμβίωση στο κοινωνικό σύνολο και η ισότιμη κοινωνική εξέλιξη, με απώτερο στόχο την πλήρη προσβασιμότητα.

Η συµπεριληπτική εκπαίδευση, σε ένα ιδεατό επίπεδο, αντιμετωπίζει τελικά τη διαφορετικότητα ως δυνατότητα ανάπτυξης και δημιουργίας και υιοθετεί το αξίωμα ότι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά ενός παιδιού δεν ασκούν επίδραση στο δικαίωμά του για αξιοπρέπεια, δικαιοσύνη και  ποιοτική εκπαίδευση. Σε ένα πιο ρεαλιστικό επίπεδο, η συµπεριληπτική εκπαίδευση προσκρούει σε πολλά σημεία της ελληνικής εκπαιδευτικής πραγματικότητας

-χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν φωτεινές εξαιρέσεις διδασκόντων- καθώς οι πολιτικές για την ΕΑΕ τροποποιούνται συχνά –χωρίς να έχει πάντα προηγηθεί κατάλληλος σχεδιασμός- και είναι στενά συνυφασμένες με τη διαχείριση των οικονομικών πόρων του κράτους.

Έλλενα Πλακίδα Βανδώρου

Ειδικός Παιδαγωγός

Επιστημονική Υπεύθυνη του ΚΕΜΥΛΟ

MA Ψυχολογίας 

ΜΑ Ειδικής Αγωγής

Μετεκπαίδευση στις Μαθησιακές Δυσκολίες

 

ΤΟΜΕΑΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ ΚΕΜΥΛΟ

Κέντρο Εξειδικευμένης Μαθησιακής Υποστήριξης

και αποκατάστασης Λόγου

Αγίας Παρασκευής 45, Χαλάνδρι

Τηλ. 210-6828177

www.kemylo.gr